Modelovereenkomsten: hoe werkt dat?

De wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (wet DBA) zorgt ervoor dat de opdrachtgever en de zzp'er (de opdrachtnemer) samen verantwoordelijk zijn voor de fiscale gevolgen van hun arbeidsrelatie. Zij moeten dus samen bepalen hoe zij hun arbeidsrelatie invullen: wel of niet als dienstbetrekking (loondienst)?

Snel weten hoe de wet DBA werkt? Klik hier
Hoe werkt de wet DBA?

Of er sprake is van een dienstbetrekking, hangt af van het antwoord op de volgende vragen:

  • Is er een verplichting tot persoonlijke arbeid?
    Er is een verplichting tot persoonlijke arbeid als de zzp'er het werk zelf moet doen. Dat is bijvoorbeeld zo als hij zich niet door iemand anders mag laten vervangen zonder overleg met de opdrachtgever.
  • Is er een gezagsverhouding tussen opdrachtgever en zzp'er (werkgeversgezag)?
    Er is een gezagsverhouding als de opdrachtgever bepaalt hoe de zzp'er het werk moet uitvoeren. Bijvoorbeeld als de zzp'er de aanwijzingen en instructies van de opdrachtgever moet opvolgen.
  • Krijgt de zzp'er loon?
    Als de opdrachtgever méér betaalt dan alleen een vergoeding voor de kosten die de zzp'er maakt, is er sprake van loon.

Is het antwoord op deze 3 vragen 'ja'? Dan is er een dienstbetrekking. De opdrachtgever moet dan loonheffingen inhouden en betalen.

Is het antwoord op 1 of meer van de vragen 'nee'? Dan is er geen dienstbetrekking. Het kan dan handig zijn een modelovereenkomst te gebruiken.

Loon krijgt de zzp'er meestal wel. Als een opdrachtgever en zzp'er willen dat er geen dienstbetrekking is, moeten zij hun arbeidsrelatie dus zo inrichten dat er geen verplichting is tot persoonlijke arbeid of dat er geen gezagsverhouding is. Hierna leest u meer over deze begrippen.

Let op!

Als er geen echte dienstbetrekking is, kan de arbeidsrelatie tussen de opdrachtgever en de zzp'er soms nog wel een fictieve dienstbetrekking zijn. Dan moet de opdrachtgever loonheffingen inhouden en betalen.

Persoonlijke arbeid

Er is geen sprake van persoonlijke arbeid als aan de volgende 2 voorwaarden is voldaan:

  • De zzp'er kan altijd, om wat voor reden dan ook, een vervanger sturen. Bijvoorbeeld als hij ziek wordt of als hij op vakantie gaat.
  • De zzp'er kan zelf bepalen wie hij als vervanger stuurt. De zzp'er hoeft de opdrachtgever alleen te laten weten dat er iemand anders komt en wie dat is. Soms staan er in de modelovereenkomst wel bepaalde eisen waaraan de vervanger moet voldoen. Dat zijn dan eisen die beslist nodig zijn voor het uitvoeren van de opdracht. Bijvoorbeeld bepaalde diploma's, certificaten, vergunningen of beroepsregistraties.

Er is wel sprake van persoonlijke arbeid als de opdrachtgever de vervanger weigert, in strijd met de afspraken en voorwaarden in de overeenkomst. Een opdrachtgever mag een vervanger bijvoorbeeld niet om de volgende redenen weigeren:

  • Hij wil dat de vervanger iemand is die hij al kent.
  • Hij wil de vervanger eerst een test laten doen of laten screenen.
  • Hij wil de vervanger eerst inwerken of een opleiding laten volgen.
  • Hij eist dat de vervanger werkervaring heeft, terwijl dat niet beslist nodig is voor het uitvoeren van de opdracht. Die eis staat dus ook niet in de modelovereenkomst.

Gezagsverhouding

Er is geen sprake van een gezagsverhouding als de opdrachtgever alleen het resultaat van de opdracht bepaalt. De zzp'er bepaalt hoe hij de opdracht uitvoert. De opdrachtgever heeft dus niets te zeggen over de manier waarop de zzp'er tot het resultaat van de opdracht komt.

Er is wel een gezagsverhouding als de opdrachtgever zich te veel bemoeit met de manier waarop de zzp'er de opdracht uitvoert.

  • Bepaalt de opdrachtgever hoeveel uur of hoeveel dagen per week de zzp'er aan zijn opdracht werkt?
  • Als de zzp'er met anderen moet samenwerken: in hoeverre bemoeit de opdrachtgever zich met die samenwerking?
  • Heeft de zzp'er voor de opdracht een bepaalde deskundigheid nodig die de opdrachtgever zelf niet in huis heeft?
  • Als de zzp'er hetzelfde werk doet als de werknemers van de opdrachtgever: geeft de opdrachtgever de zzp'er dezelfde aanwijzingen en instructies als zijn werknemers?
  • Wijzigt de opdrachtgever iets in het resultaat van de opdracht?

Voorbeeld

De opdrachtgever laat een zzp'er een artikel voor een weekblad schrijven. Hij mag het onderwerp bepalen, het aantal pagina’s, hoe de zzp'er het artikel moet aanleveren en wanneer het af moet zijn. Maar niet hoe de zzp'er het artikel voorbereidt, hoeveel tijd hij erin steekt en wanneer hij werkt.

Tijdens de opdracht bedenkt de opdrachtgever dat het artikel langer moet worden. Hij mag het resultaat van de opdracht dan bijstellen, als dat in de modelovereenkomst staat.

Wat moet u doen?

Voordat de opdrachtgever en de zzp'er een arbeidsrelatie aangaan, moeten zij bepalen of zij wel of niet een dienstbetrekking (loondienst) met elkaar willen hebben, Als zij dit wel willen, neemt de opdrachtgever (werkgever in dit geval) de werknemer in dienst. De werkgever moet dan loonheffingen inhouden en betalen. Als zij geen dienstbetrekking willen hebben, kunnen zij de volgende stappen doorlopen:

  1. Bepaal of u een modelovereenkomst nodig hebt.
    Of u een modelovereenkomst nodig hebt, hangt af van de manier waarop de opdrachtgever en de zzp'er gaan samenwerken:
    • Werkt de zzp'er duidelijk niet in loondienst voor de opdrachtgever? Dan hoeven de opdrachtgever en de zzp'er geen modelovereenkomst te gebruiken. Maar het kan wel. Als zij zekerheid willen hebben.

      De zzp'er werkt niet in loondienst als de opdrachtgever geen enkel gezag over hem heeft. De opdrachtgever geeft alleen de opdracht, de zzp'er bepaalt hoe hij die uitvoert. De zzp'er werkt ook niet in loondienst als hij de opdracht niet zelf hoeft uit te voeren, maar iemand anders het werk kan laten doen.

      Let op!

      In sommige gevallen kan er wel sprake zijn van een fictieve dienstbetrekking. Lees hier of dat voor u van toepassing is.

    • Werkt de zzp'er duidelijk in loondienst voor de opdrachtgever? Dan kunnen de opdrachtgever en zzp'er geen modelovereenkomst gebruiken.

      U kunt de manier waarop u samenwerkt vaak anders vormgeven. Als u zorgt dat er geen sprake is van gezag of de zzp'er zich mag laten vervangen is er geen sprake van loondienst.

      Soms kan een opdracht alleen maar in loondienst gedaan worden. Omdat de zzp'er de opdracht per se zelf moet uitvoeren en de opdrachtgever wil bepalen hoe hij de opdracht uitvoert.
  2. Kies een modelovereenkomst die past bij uw manier van werken.
    De modelovereenkomst moet passen bij de manier waarop de opdrachtgever en zzp'er gaan werken. Is er geen sprake van een gezagsverhouding? Kies dan 1 van de modelovereenkomsten 'geen werkgeversgezag'. Of gebruik 1 van de modelovereenkomsten 'geen verplichting tot persoonlijke arbeid' als de zzp'er zich mag laten vervangen door een ander. Ook voor de situatie waarin u als intermediair optreedt tussen de zzp’er en de opdrachtgever zijn er modelovereenkomsten (voor tussenkomst en voor bemiddeling). U vindt deze modelovereenkomsten bij de algemene modelovereenkomsten.

    Wilt u liever een brancheovereenkomst gebruiken? Lees dan de toelichting op die overeenkomst. Daarin staat bij wat voor opdracht en welke manier van werken de overeenkomst past. De toelichtingen zijn helaas niet altijd even makkelijk te lezen. Daarom zijn we bezig duidelijker toelichtingen te maken. Die publiceren we zo snel mogelijk.
  3. Pas de modelovereenkomst aan.  
    Wilt u de modelovereenkomst aanpassen, zodat deze beter aansluit op uw situatie? Dat mag. Zorg er wel voor dat u zich aan deze 2 voorwaarden houdt:
    • De geel gemarkeerde teksten mag u niet aanpassen. Want die geven aan dat er geen sprake is van loondienst.
    • Als u andere tekst aanpast of tekst toevoegt, mag dat niet ingaan tegen de geel gemarkeerde teksten.

      Als u de overeenkomst op deze manier aanpast, blijft ons oordeel 'geen loondienst' gelden. U hoeft de overeenkomst dan niet nog een keer aan ons voor te leggen.
  4. Leg vast volgens welke modelovereenkomst u gaat werken.
    De opdrachtgever kan bijvoorbeeld de modelovereenkomst als bijlage meesturen in een mail aan zijn opdrachtnemer waarin hij afspraken maakt over de opdracht. Ook kan hij in die mail verwijzen naar het nummer van de modelovereenkomst die hij gaat gebruiken. Dat nummer staat boven aan elke modelovereenkomst.

    Zet dat nummer in ieder geval ook in uw overeenkomst. Gebruik daarvoor onze standaardtekst. Dan legt u ook meteen vast dat u bij stap 3 niets hebt veranderd of niets hebt veranderd wat niet mag:
    'Deze overeenkomst is gebaseerd op een overeenkomst die de Belastingdienst op [datum] heeft beoordeeld, met [nummer]. De geel gemarkeerde tekst in die modelovereenkomst hebben we ongewijzigd overgenomen.’

    Hebt u de overeenkomst op andere punten aangepast of aanvullende afspraken gemaakt, voeg dan de volgende tekst toe: ’Aanpassingen in de andere tekst en aanvullende afspraken gaan volgens ons niet in tegen de gele tekst.'
  5. Werk volgens de geel gemarkeerde afspraken in de overeenkomst.
    De geel gemarkeerde afspraken in de overeenkomst geven aan dat er geen sprake is van loondienst. Alleen als u werkt volgens die afspraken, weet u zeker dat er geen sprake is van loondienst. En dat de opdrachtgever dus geen loonheffingen hoeft in te houden.

    Voorbeeld
    Een opdrachtgever werkt met 1 van de algemene modelovereenkomsten 'geen verplichting tot persoonlijke arbeid'. De zzp'er die is ingehuurd, wordt ziek. Hij stuurt een vervanger die de opdrachtgever volgens de afspraken in de modelovereenkomst niet mag weigeren. Doet hij dat wel, dan werkt hij niet volgens de overeenkomst en kan er sprake zijn van loondienst.

    En wijkt u heel soms af van de geel gemarkeerde bepalingen? Dan hoeft dat niet meteen te betekenen dat de opdrachtnemer in loondienst is. Bijvoorbeeld: een zelfstandig bouwvakker moet volgens de modelovereenkomst met eigen gereedschap werken. Maar vergeet hij een keer zijn accuboormachine en leent hij die van zijn opdrachtgever? Dan is hij niet ineens in loondienst.

Alleen oordeel over loonheffingen

Werken volgens een modelovereenkomst zegt alleen iets over de arbeidsrelatie tussen opdrachtgever en opdrachtnemer voor die ene opdracht: er is geen sprake van loondienst en de opdrachtgever hoeft geen loonheffingen in te houden en te betalen. Het zegt niets over de vraag of de zzp'er ondernemer voor de inkomstenbelasting is of ondernemer voor de btw. Want hiervoor beoordelen wij het totaal van de opdrachten van de zzp'er. Of hij ondernemer is voor de inkomstenbelasting beoordelen we bij zijn aangifte inkomstenbelasting. Omgekeerd geldt: als de zzp'er ondernemer is voor de inkomstenbelasting of de btw, zegt dat niets over zijn arbeidsrelatie met de opdrachtgever.

Maatregelen staatssecretaris Wiebes

  • De handhaving wordt opgeschort tot in ieder geval 1 juli 2018. Zzp’ers en opdrachtgevers krijgen in die periode dus geen boetes of naheffingen, behalve evidente kwaadwillenden. De handhaving is eerder al uitgesteld tot 1 januari 2018. Een nieuw kabinet beslist over wat er verder gebeurt met de wet DBA. In ieder geval moeten opdrachtgevers en opdrachtnemers voldoende tijd krijgen om hun werkwijze zo nodig aan te passen. Daarom is besloten de handhaving van de wet DBA opnieuw uit te stellen.
  • Wij gaan een coachende rol vervullen op de werkvloer. Zo wordt duidelijk wat wel en wat niet kan.
  • Daarnaast onderzoekt het kabinet hoe het arbeidsrecht aangepast kan worden om beter aan te sluiten bij de praktijk. Inmiddels heeft de demissionair minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid op 22 mei de resultaten van het onderzoek aangeboden aan de informateur: het rapport 'Onderzoek varianten kwalificatie arbeidsrelatie'. De onderhandelaars kunnen dit onderzoek gebruiken bij de besprekingen over de kabinetsformatie. Ook de Tweede Kamer heeft het rapport gekregen. In het onderzoeksrapport staan een aantal voorstellen voor de verdere uitwerking van de wet DBA. Het is aan het nieuwe kabinet om daar keuzes in te maken.
  • Het ministerie van SZW staat ervoor open om met de sectoren te praten over de mogelijkheden die de Wet werk en zekerheid biedt. Bijvoorbeeld via de cao of ministeriële regeling. Met de maatregelen wil het kabinet de overgang van de wet DBA voor zzp’ers en opdrachtgevers vergemakkelijken.

Meer informatie

Voor meer informatie kunt u uw vragen stellen via Twitter: @BDzakelijk.

Javascript staat uit in deze internetbrowser. U moet Javascript activeren om onze internetsite te zien.